Als strafrechtadvocaat ben je niet alleen te vinden in de zittingszaal. We bezoeken ook vaak cliënten in de gevangenis en als daar dingen niet goed gaan, kunnen we onze cliënten bijstaan in klachten tegen de inrichtingen. Het kan dan gaan over medicatie die niet op tijd wordt verstrekt of over onterechte opsluiting in de isoleercel. Maar het kan ook nog veel erger…

Onderzoek Amnesty International

“Alsof je op een andere planeet zit”, “Het valt wel mee”, “Onmenselijke omstandigheden”: een paar reacties die je op internet tegenkomt over de terroristenafdelingen van de penitentiaire inrichtingen in Vught en Rotterdam (P.I. De Schie). Op deze afdelingen zitten niet alleen mensen die veroordeeld zijn voor terroristische misdrijven, maar ook mensen die daar alleen nog van verdacht worden. Amnesty International heeft recentelijk onderzoek gedaan naar deze afdelingen en dat resulteerde in een harde conclusie. Volgens Amnesty zijn de afdelingen “inhumaan en onnodig”. Een linkse geitenwollensokken-stelling? Of lapt Nederland met de twee terroristenafdelingen echt elk mensenrechtelijk verdrag aan zijn laars? 

Streng individueel regime

Sinds 2006 kennen we in Nederland een speciale terroristenafdeling, ingesteld met als doel te voorkomen dat gedetineerden ‘met een terroristische achtergrond’ andere gedetineerden tot radicalisering zouden aanzetten of samen aanslagen zouden beramen. Door een streng individueel regime wordt contact met anderen zoveel mogelijk vermeden en wordt geprobeerd om het gedrag van de gedetineerden onder controle te houden.

Sinds 2006 is er ook al kritiek op deze afdelingen. Werkt detentie op zo’n afdeling niet averechts? Met andere woorden, word je van opsluiting op een terroristenafdeling niet juist radicaler? Is de ingrijpende aanpak op de afdelingen niet veel te disproportioneel?

Zijn de terroristenafdelingen wel rechtmatig?

Anno 2017 gooit het rapport van Amnesty nog meer olie op het vuur. Want naast de vraag of de afdelingen hun doel wel waarmaken, is nog belangrijker de vraag of de afdelingen überhaupt wel rechtmatig zijn. Nederland is doorgaans het braafste kindje van de klas als het gaat om het waarborgen van mensenrechten en het zich houden aan internationale verdragen. Maar als je het rapport van Amnesty leest, lijkt het of er een tweede en derde Guantanamo Bay in Rotterdam en Vught zijn geopend.

Lapt Nederland met de terroristenafdelingen echt elk mensenrechtelijk verdrag aan zijn laars? 

Wat stelt Amnesty precies?

  • Het plaatsen van verdachten en veroordeelden op de terroristenafdeling is een automatisch proces. Daardoor kan het gebeuren dat iemand die wordt verdacht van het versturen of zelfs retweeten van opruiende Twitterberichten wordt onderworpen aan het strenge regime van de terroristenafdeling. De afwezigheid van een individuele risicobeoordeling is volgens Amnesty in strijd met internationale regelgeving. Nederland is hierover ook al meermalen op de vingers getikt.
  • Doordat je als verdachte op de terroristenafdeling zit, word je bij voorbaat als ‘terrorist’ gelabeld en dit is in strijd met de onschuldpresumptie (‘innocent until proven guilty’).
  • De langdurige eenzame opsluiting, onderdeel van het strenge regime (gedetineerden zitten 19 tot 22 uur alleen op hun cel), is in strijd met het verbod op een onmenselijke behandeling.
  • Ingrijpende visitaties waarbij gedetineerden volledig naakt zijn, worden regelmatig uitgevoerd. Dit gebeurt niet alleen in strijd met internationale regels, maar ook zo veelvuldig dat gedetineerden er vaak voor kiezen de familieleden die op bezoek komen te ontvangen met een glazen wand als scheiding tussen hen in (schending van het recht op familieleven) of om rechtszaken niet bij te wonen (schending van het recht op een eerlijk proces).
  • Door stelselmatige en constante – en daarmee volgens Amnesty buitensporige – observatie van de gedetineerden wordt hun recht op privacy ernstig ingeperkt.
  • Tot slot moet het onafhankelijke toezicht op de terroristenafdelingen worden verbeterd en moet er een beter rechtsmiddel open staan tegen plaatsing op een terroristenafdeling.

Beschuldigingen gedeeld door andere organisaties

Forse beschuldigingen aan het adres van de Nederlandse staat, dat is wel duidelijk. En die beschuldigingen worden gedeeld door andere gezaghebbende organisaties. De Commission for the Prevention of Torture and Inhuman and Degrading Treatment or Punishment bijvoorbeeld. Die stellen dat de terroristenafdelingen in Nederland gemiddeld genomen veel slechter zijn ingericht dan menig ander Europees land. De beschuldigingen worden ook gedeeld door collega’s die in hun strafpraktijk regelmatig verdachten bijstaan die gedetineerd worden op deze afdelingen, zoals de Rotterdamse advocaat André Seebregts op een seminar over terroristenafdelingen dat het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten recentelijk organiseerde.

Moeten we hier nou iets aan doen?

Je zou kunnen zeggen dat terroristen vreselijke dingen doen en dat zo’n streng regime dan gerechtvaardigd is. Het punt is echter dat op die afdelingen ten eerste ook personen zitten die nog niet (onherroepelijk) veroordeeld zijn en dus wellicht onschuldig. En ten tweede zitten er personen die weliswaar veroordeeld zijn, maar wiens misdaden lang niet altijd gewelddadig waren of die niet of nauwelijks geradicaliseerd zijn. Dus ja, we moeten in die gevallen wat mij betreft zeker iets doen.

Wat kunnen we er dan aan doen?

Aan de politiek kunnen we het niet overlaten, het huidige politieke klimaat houdt de terroristenafdelingen graag in stand. Hier is een rol weggelegd voor advocaten en rechters, als de hoeders van de democratische rechtstaat. Advocaten: blijf klagen, klaag misstanden aan en verwijs vooral naar de Europese en internationale regelgeving. En rechters (en andere beklaginstituten): wees niet bang om de Nederlandse situatie zelf actief aan die Europese en internationale regelgeving te toetsen en deel een paar flinke tikken uit op Nederlandse vingers. 

Bijstand aan gedetineerden Over strafrecht

Stel uw vraag aan Nolet Advocaten

Ontvang vrijblijvend antwoord van hét gerenommeerde advocatenkantoor uit Den Haag.

Naam: *
 
Telefoon: *
 
E-mailadres: *
 
Uw vraag: *
 
 
 

Contactinformatie

Laan van Nieuw Oost-Indië 133
2593 BM Den Haag

Postbus 95556
2509 CN Den Haag

Tel: 070 347 01 11

Kennismaken

High Trust
Dit kantoor werkt op basis van High Trust samen met de Raad voor Rechtsbijstand.
Nederlandse Orde van Advocaten
Nolet Advocaten is een door de Nederlandse Orde van Advocaten erkende opleidingsinstelling.