Weblog over heimelijke opnames en privacy-schendingen

Over smaak valt niet te twisten

Ikzelf ben een groot fan van series als Game of Thrones en Penny Dreadful. En de nieuwste Star Wars heb ik ook al gezien. Mijn vrouw maak je hier overigens niet blij mee. Die kijkt liever samen naar House of Cards. Of naar Say Yes To The Dress wanneer ik even niet oplet. Nieuwe media als Netflix zijn dan ook een uitkomst. Kijken wat je wilt, wanneer je dat wilt. Het lineaire televisie kijken is uit. Desondanks proberen oude media als RTL Nederland nog steeds uit alle macht het Nederlandse publiek te verleiden af te stemmen op hun zenders met het juiste aanbod ellende en leedvermaak: Een Dubbeltje Op Zijn Kant, Help, Mijn Man Is Klusser, Help, Mijn Man Heeft Een Hobby, Gênante Lijven, Jo Frost, Ik Heb Het Nog Nooit Gedaan en, last but not least, Deurwaarders, Betalen of Leeghalen. Over dit laatste programma wil ik het graag hebben.

Betalen of leeghalen?

Het programma Deurwaarders, Betalen of Leeghalen volgt enkele deurwaarders bij hun dagelijkse werkzaamheden. We zien met welke zaken de deurwaarders te maken krijgen, hoe zij omgaan met moeilijke situaties en hoogoplopende emoties. Op zich niets mis mee. Ik kan mij goed voorstellen dat hiermee ook wordt voorzien in een behoefte bij het grote publiek te willen weten wat het werk van de deurwaarder nu precies inhoudt. Net zoals bijvoorbeeld het werk van de politieman of -vrouw of de dokter. De titel van het programma echter doet al vermoeden dat de programmamakers naast zuiver ideële doelen vooral geïnteresseerd zijn in hoge kijkcijfers. De kijker ziet natuurlijk veel liever dat er wordt leeggehaald dan dat er wordt betaald.

Deurwaarder (en politie) voorzien van opnameapparatuur

Om dit alles goed in beeld (en geluid) te brengen bedachten de programmamakers dat het een goed idee zou zijn de deurwaarder te voorzien van opnameapparatuur. En we hebben het dan niet over van die ouderwetse dikke grijze goed zichtbare  microfoons maar over kleine zwarte mini microfoons die lekker wegvallen tegen de zwarte revers van het pak van de deurwaarder. Bij gelegenheid werden ook de politieagenten die de deurwaarder vergezelden voorzien van dergelijke microfoontjes.

Privacy gevoelige kwesties

Een deurwaarder moet om zijn werk goed te kunnen doen binnen kunnen treden in een woning. Ook als de bewoner dat helemaal niet wil. Vandaar dat, indien de situatie daarom vraagt, politieagenten de deurwaarder vergezellen. Voor een cameraploeg van RTL geldt echter in het geheel niet dat deze moet kunnen binnentreden om haar werk goed te kunnen doen. Ik geef u op een briefje dat een cameraploeg doorgaans de toegang zal worden geweigerd daar waar een deurwaarder en politieagent wel binnen komen. Het gevaar bestaat er in dit geval dus in dat de deurwaarder als vooruitgeschoven post en als breekijzer wordt gebruikt om dicht op het leed van de betrokkenen te komen. Je voelt natuurlijk wel aan dat aan deze handelwijze allerlei privacy kwesties kleven.

" Helaas blijkt in de praktijk dat gemaakte afspraken lang niet altijd zorgvuldig worden nagekomen."

Heimelijke opnames niet toegestaan

Zo is het als journalistiek medium niet toegestaan heimelijk opnames te maken tenzij dit absoluut noodzakelijk is om grote maatschappelijke misstanden aan het licht te brengen. Bovendien vinden de opnames in dit geval vaak plaats in het privédomein van de schuldenaars, namelijk de woning. Met de deurwaarders en andere betrokkenen werd daarom vooraf afgesproken dat RTL alleen tot uitzending van beeld en geluid zou overgaan indien de betrokken schuldenaren hiervoor toestemming zouden geven. Helaas blijkt in de praktijk dat gemaakte afspraken lang niet altijd zorgvuldig worden nagekomen.

Een sterk staaltje regie

Recent heb ik een zoon en zijn moeder bijgestaan die ongewild in een uitzending van Deurwaarders, Betalen of Leeghalen terecht waren gekomen. Terwijl de deurwaarder met een politieagent voor de deur stond filmde een cameraploeg alles vanaf de straat. De kijker zag een Marokkaanse vrouw die werd overvallen door de situatie en totaal niet begreep wat er gaande was. Hoewel de zoon op zijn werk is en dus niet thuis wurmen de deurwaarder en de politieagent zich naar binnen, inclusief hun onopvallende microfoontjes. Als kijker zien we de buitenkant van de woning maar we horen het gesprek dat binnen plaatsvindt. Moeder is in paniek en spreekt in het Berbers. Dit wordt echter niet vertaald door de programmamakers zodat het aan de kijker is in te vullen wat moeder er nu precies allemaal uit gooit. Het is een sterk staaltje regie. Het beeld dat ontstaat is er één van slecht geïntegreerde buitenlanders die schulden maken en weglopen voor hun verantwoordelijkheid. De deurwaarder merkt terloops nog op dat ze nu snel moeten wegwezen voordat de zoon thuiskomt.

Noch RTL, noch de deurwaarder had toestemming gevraagd

Moeder en zoon wisten niet dat RTL alles had opgenomen. De zoon werd er door collega’s op aangesproken dat zijn zaak op televisie was. Moeder had de cameraploeg niet gezien of zij was vergeten dit aan haar zoon te vertellen. De deurwaarder en de politieagent hadden niet verteld dat zij de gesprekken binnen in de woning heimelijk opnamen. Noch RTL, noch de deurwaarder had nadien toestemming gevraagd voor uitzending van de beelden. Moeder had een balkje over de ogen gekregen. Dat was voldoende volgens RTL. Uiteindelijk oordeelde de Raad voor de Journalistiek dat RTL Nederland in dit geval onzorgvuldig had gehandeld.

Deurwaarder in aparte procedure ook berispt door beroepsorganisatie

Het met een verborgen microfoon opnamen maken van een huisbezoek door een deurwaarder en een politieagent werd niet door de omstandigheden gerechtvaardigd zodat toestemming had moeten worden gevraagd. De deurwaarder is in een aparte procedure door zijn beroepsorganisatie berispt voor zijn optreden. Wat opviel was dat RTL op geen enkele wijze wilde erkennen dat zij onzorgvuldig had gehandeld en dat zij de privacy van moeder en zoon onnodig hadden geschonden. Iedere verantwoordelijkheid werd nogal arrogant van de hand gewezen. In dergelijke situaties weten particulieren helaas maar zelden de weg naar de Raad voor de Journalistiek te vinden. De meeste in mediarecht gespecialiseerde advocaten staan namelijk de grote media en kranten bij, niet de particulier. Ik ben blij dat mijn cliënten in dit geval zo vasthoudend waren de zaak toch door te zetten.

Recht op volledige bescherming van hun privacy

Het staat RTL Nederland uiteraard vrij amusementsprogramma’s te maken die vooral de ellende van de kleine man en vrouw in beeld brengen. Ook de kleine man en vrouw hebben echter recht op volledige bescherming van hun privacy en een zorgvuldige behandeling. Programmamakers dienen zich hier telkens bewust van te zijn en hier ook naar te handelen. Het is daarnaast met het oog op bescherming van de privacy goed dat er een onafhankelijk orgaan bestaat als de Raad voor de Journalistiek die toetst of media voldoende zorgvuldig handelen. Het gevaar bestaat namelijk altijd dat de kijkcijfers het toch winnen van de privacy.